Door Laurent Heere
Zesduizend mensen zo zegt voorzitter E.J. Wallenberg van de Vereniging tot Belangenbehartiging van Betrokken bij de Bijlmerramp (VBB), wachten nog steeds op gerechtigheid. Deze zesduizend voelen zich slachtoffer van de Bijlmerramp vanwege ernstige gezondheidsklachten. Letselschadeadvocaat dr. mr. ing. J.C. Sneep gaat het voor hen opnemen. Het wordt de grootste letselschadeprocedure in de Nederlandse geschiedenis.
De Nederlandse overheid zou zich zeer moeten schamen en deze zaak nu eindelijk op een fatsoenlijke manier afwerken. De Nederlandse gemeenschap c.q. de overheid heeft terecht veel geld geschonken voor de recente ramp in Turkije maar laat de Bijlmerslachtoffer, betrokken bij een van de grootste rampen in de Nederlandse geschiedenis in de kou staan.
Mr. Jan Sneep, sinds 1984 actief als gezondheidsrechtadvocaat, is op 30 oktober door de VBB als advocaat aangesteld. Hij heeft daarna onmiddellijk een begin gemaakt om zich in de Bijlmerproblematiek in te werken en schets al tijdens het interview in grote lijnen zijn plan de campagne. Zijn pijlen richt hij vooral op de overheid.
De Nederlandse samenleving weet zich verbonden met de slachtoffers, hun familieleden, vrienden en kennissen. Dat is vandaag zo, laat het morgen ook zijn en overmorgen. Toenmalige premier Ruud Lubbers op 6 oktober 1992 tijdens de herdenking van de Bijlmerramp in de Kamer.
Voor Sneep is duidelijk dat de Nederlandse samenleving de slachtoffers van de Bijlmerramp keihard heeft laten vallen. Met de VBB wil Sneep dan ook samenwerken om dat na jaren alsnog recht te trekken.
Allereerst zal aangetoond moeten worden dat er schade is geleden en wie deze schade heeft ondervonden al gevolg van de Bijlmerramp. In oktober 1992 stortte een vrachtvliegtuig van El Al neer op een flat in de Bijlmermeer. Hoewel de flat bijna werd weggevaagd door de kracht van de inslag en de daarop volgende brand, was het aantal slachtoffers beperkt. Afgezien van de vier bemanningsleden vielen er slecht 39 doden en 26 gewonden. Daarvan moesten er elf in een ziekenhuis worden opgenomen voor behandeling.
De commissie is van mening dat er vanaf oktober 1992 meerdere momenten zijn die aanleiding geven voor een nader onderzoek naar de gevolgen van de ramp voor de volksgezondheid. Dit gebeurt pas in 1998 "Rapport parlementaire enquêtecommissie Bijlmerramp.
De enquêtecommissie stelde dat vast nadat er steeds meer klachten kwamen. Mensen met vermoeidheidsverschijnselen, auto-immuunziekten, kanker, posttraumatische stress wezen steeds vaker de Bijlmerramp aan als mogelijke veroorzaker van plotseling optreden klachten. Onder hen veel hulpverleners die zonder afdoende bescherming op het rampterrein werkten en personeelsleden van Schiphol die zonder het wisten in loodsen werkten waar uraniumhoudend afval was opgeborgen.
Het probleem is nu dat er nog steeds geen afrondend onderzoek naar de gevolgen van de volksgezondheid is geweest.
Sneep geeft toe dat daar het kernprobleem ligt. Eerst zal moeten worden aangetoond dat de zesduizend mensen schade hebben geleden. Vervolgens moet ook nog eens de relatie worden gelegd met het ongeval.
Normaal gesproken moet je er zo snel mogelijk bij zijn om de schade vast te stellen en het verband tussen schade en de oorzaak te leggen. In dit geval is dat buitengewoon moeilijk. Ga maar eens naar uraniumresten zoeken die misschien ruim zeven jaar geleden in het lichaam zijn gekomen. Of naar resten van strijdgassen die het El Al vliegtuig werden vervoer of andere stoffen die in de beladen vlucht zaten, zegt Sneep.
Het gelijk van Sneep lijkt bevestigd door een van de conclusies van de parlementaire onderzoekscommissie. Die stelde immers cast: Noch de signalen vanuit de bevolking, noch vragen vanuit de kamer, noch wetenschappelijke argumenten, noch de wettelijke tak van de gemeente Amsterdam ten aanzien van het verwerven van inzicht in de gezondheidssituatie van de bevolking zijn voor de GG&GD Amsterdam aanleiding geweest om na augustus 1994 nader onderzoek in te stellen naar gezondheidsklachten in relatie tot de Bijlmerramp. De GG&GD grijpt steeds terug op de inventarisatie van 1994. Uit het inventarisatierapport van het AMC blijkt nu dat 44.7 procent van de diagnoses werd gesteld in de periode 1995-1997.
Maar zelfs als er al een verband blijkt tussen de ramp en het scala van ziekteverschijnselen, dan nog is het buitengewoon moeilijk om daar duidelijke conclusies aan te verbinden. Het Amsterdams Medisch Centrum bijvoorbeeld heeft getracht onderzoek te doen (op basis van gegevens van huisartsen uit de omgeving) en kwam tot de conclusie dat er van de 3.500 verschillende klachten slecht achttien gelijkenis vertoonden.
Sneep hoopt daarom op duidelijkheid na het verrichte onderzoek van het Academisch Ziekenhuis van de Vrije Universiteit en het Onze Lieve Vrouwen Gasthuis, beide te Amsterdam. Dit onderzoek wordt ingesteld op verzoek van de minister Borst van Volksgezondheid.
Mijn medisch adviseurs, prof dr. C. Haanen te Nijmegen en drs. W. Blanken in Driebergen, zullen er nauwlettend op toezien dat de protocollen nauwkeurig worden uitgevoerd, zegt Sneep. Uit het onderzoek zal moeten blijken of er daadwerkelijk sprake is van een oorzakelijk verband. Eerdere onderzoeken zullen de medisch adviseurs controleren. Circa tachtig procent van de 170 leden van de VBB is werkzaam geweest bij de hulpverlening zoals de ambulancediensten en de brandweer. Het wordt dus zaak om te bekijken of die mensen voor de ramp al met allerlei klachten te kampen hadden. We zullen dat soort medische dossiers ook gaan doorspitten om een lijn te ontdekken, zegt Sneep.
De Bergse jurist heeft er alle vertrouwen in dat zijn medische adviseurs in staat zal zijn de onderzoekers kritisch op de vingers te kijken. Zou uiteindelijk dat verband niet te leggen zijn, dat is einde oefening zegt Sneep. Is de relatie tussen klachten en ramp er wel dan ontstaat de grootste letselschadeafwikkeling in de Nederlandse geschiedenis. In dat geval rust op mijn team een zware taak. Wij zullen dan bijvoorbeeld ieder slachtoffer de mate van blijvende invaliditeit moeten laten vaststellen die mede bepalend is voor de hoogte van de te betalen schade vergoeding zoals smartengeld en loonderving. De verantwoordelijken zullen deze schadevergoeding moeten betalen.
Sneep trekt nu al een duidelijke streep: er komt wat hem betreft geen gelijke afkoopsom voor alle betrokkenen. De een heeft meer schade geleden dan de ander. Dat zal uiteindelijk in de uitkeringsbedragen moeten worden vertaald. Dit vraagt om nauwkeurig maatwerk. Voor bijvoorbeeld smartengeld liggen deze bedragen in grote lijnen in de jurisprudentie verankerd.
Op betrekkelijk korte termijn wil de Bergse jurist de verantwoordelijken aansprakelijk stellen. Er moet namelijk op korte termijn actie worden ondernomen omdat er voor een aantal zaken een verjaringstermijn geldt. Juridisch moeten dus de verantwoordelijken daarop aangesproken worden. Het kan nog wel anderhalf tot twee jaar duren voordat medische onderzoeken uiteindelijk duidelijkheid verschaffen over het verband tussen de Bijlmerramp en het scala van de medische klachten. Die tijd mag niet verloren gaan zegt Sneep.
Sneep lijkt het wat bewijslast betreft, niet al te moeilijk te krijgen als het gaat om het aanwijzen van de verantwoordelijken: er bestaat een directe relatie tussen de gezondheidsklachten en de ramp in de Bijlmermeer. Traagheid en onderschatting bij lokale en landelijke overheden in combinatie met het weinig uitgaan van klachten en teveel van mogelijke oorzaken heeft uiteindelijk de gezondheidsklachten in aantal en aard doen toenemen. De regering heeft onvoldoende aandacht gegeven aan al dan niet op waarheid berustende maatschappelijke onrust. Slotconclusies Parlementaire Enquêtecommissie Bijlmerramp.
De letselschadespecialist hoopt uiteindelijk een reeks van procedures bij rechterlijke instanties in Nederland, Amerika en Israël te vermijden. Normaal gesproken worden de meeste letselschadezaken in der minne geregeld. Ik hoop van harte dat de overheid spoedig tot inkeer komt en zich bereid toont tot een verstandige regeling te komen. De slachtoffers hebben daar zeven jaar na dato wel recht op, zegt Sneep.
Dat de rijksoverheid verantwoordelijk is staat voor Sneep vast. Maar de lijst schuldigen is wat hem betreft langer. Hij noemt met name El Al. Vliegtuigbouwer Boeing. Luchthaven Schiphol, KLM, Luchtverkeersbeveiliging, en als werkgevers onder meer het gemeente bestuur van Amsterdam en het Rode Kruis en last but no least de rijksoverheid. Zijn pijlen richt hij vooral op de overheid. Weliswaar was het niet premier Kok of minister Borst die het vliegtuig bestuurde en dus liet neerstorten, maar wel duidelijk is dat de overheid de allerhande manieren tekort is geschoten. Dat geldt niet alleen voor het Rijk maar ook bijvoorbeeld voor de gemeente Amsterdam die personeelsleden, zoals politiemensen en ambulancemedewerkers zonder bescherming het rampterrein liet betreden. Ook het Rode Kruis fungerend als werkgever, heeft wat dat betreft de nodige steken laten vallen, meent de advocaat.
Wie er straks voor welk deel van de schade verantwoordelijk is, is een vraag waar de VBB op juridische gronden zich geen zorgen over hoeft te maken. De jurisprudentie geeft aan dat een aangesprokene de kar moet trekken voor de rest. Met andere woorden: de verzekeraars moeten onderling hun partiële draagplicht zelf regelen en niet de VBB. De Bijlmerslachtoffers mogen niet in een situatie komen dat verzekeraars hen van het kastje naar de muur gaan sturen. Dat zou extra psychosomatische klachten teweeg brengen.
Tijdens het gesprek met Sneep rinkelt plotsklaps de telefoon. Voorzitter Wallenberg van de VBB belt met de raadsman. Een tussentijdse strategiebespreking Sneep adviseert Wallenberg dat hij een poging zal doen om via Kamerlid Singh Varma (GroenLinks en lid van de inmiddels opgeheven enquêtecommissie) een vergadering te beleggen met premier Kik, minister Borst en alle fractievoorzitters in de Tweede Kamer.
Het wordt tijd dat de betrokkenen worden uitgenodigd door de verantwoordelijken, zegt de raadsman. Juist het tijdverloop van deze affaire heeft schade aangericht. Wat dat betreft, loopt de teller ook met terugwerkende kracht. Hoe langer de overheid erover doet om recht te doen, hoe hoger de rekening uiteindelijk zal uitpakken. Eindelijk is dit een grote schande voor Nederland. We zijn met zijn allen zo rijk, hebben een overschot op de betalingsbalans en trekken dan niet eens één of twee miljard uit voor gerechtigheid, merkt Sneep geïrriteerd op.
De jurist verwacht dat hij en zijn medische adviseurs jarenlang werk zullen hebben aan de klus. Ik zat hier niet op te wachten, maar ik zie het als een uitdaging om deze grote groep Bijlmerslachtoffers met mijn medisch team te helpen waar mogelijk.